Tiến đến cứ điểm công nghệ của thế giới

Đại bàng công nghệ vẫn sải cánh tới Việt Nam

Trong tuần qua, tại buổi gặp Thủ tướng Phạm Minh Chính, ông Eduard Stiphout, Phó chủ tịch Tập đoàn ASML (Hà Lan) - tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới - cho biết tập đoàn đang nghiên cứu khả năng mở rộng chuỗi cung ứng tại VN. Cụ thể, ASML muốn hợp tác xây dựng trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D); xem xét khả năng thiết lập hiện diện chính thức và cung cấp thiết bị cho các khách hàng tiềm năng tại VN. Nhà lãnh đạo cao cấp tập đoàn này đánh giá cao chiến lược phát triển dựa vào KH-CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trong đó có phát triển ngành bán dẫn của VN; khẳng định ASML sẵn sàng trở thành một phần của ngành công nghiệp bán dẫn VN.

ẢNH: VT

Tập đoàn ASML giữ vị thế độc tôn trên thị trường nhờ sở hữu công nghệ quang khắc cực tím (EUV), công nghệ lõi quyết định năng lực sản xuất các thế hệ chip tiên tiến phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), 5G và điện toán hiệu năng cao. Tập đoàn có đội ngũ hơn 40.000 nhân sự tại 60 cơ sở trên toàn cầu và đang đóng vai trò mắt xích trung tâm trong chuỗi giá trị bán dẫn, chi phối trực tiếp lộ trình phát triển của nhiều tập đoàn hàng đầu khác.

Không chỉ "ông lớn" ASML quan tâm đến VN mà thời gian vừa qua, hàng loạt tập đoàn công nghệ cũng đã rót vốn, hiện diện tại VN. Đáng lưu ý, kể từ sau các khoản đầu tư quy mô lớn của Intel, Samsung vào VN, đã có một làn sóng FDI trong lĩnh vực công nghệ cao vào VN thời gian qua, với nhiều dự án trị giá đầu tư hàng trăm triệu USD đến hàng tỉ USD. Chẳng hạn, năm 2025, Luxshare-ICT đầu tư 300 triệu USD vào dự án sản xuất điện thoại thông minh ở Bắc Ninh; Goertek tăng vốn đầu tư lên 540 triệu USD cho dự án điện tử ở Khu công nghiệp Nam Sơn - Hạp Lĩnh. Trước đó, Samsung Display đầu tư thêm hơn 1 tỉ USD cho dự án ở Khu công nghiệp Yên Phong… Đặc biệt, cả NVIDIA và Qualcomm gần đây đã có các quyết định đầu tư vào hoạt động R&D trong các lĩnh vực bán dẫn, AI tại VN. Bên cạnh đó, những "đại bàng" công nghệ như Marvell, Foxconn, Amkor, HanaMicron… đã hiện diện nhiều năm trước.

Chỉ riêng một lĩnh vực quan trọng của ngành công nghệ cao là chip bán dẫn thì sau nhiều năm nỗ lực triển khai, VN đã đạt được những kết quả quan trọng với sự có mặt của nhiều "đại bàng" công nghệ thế giới, hình thành hệ sinh thái bán dẫn với hơn 170 dự án trị giá gần 11,6 tỉ USD của gần 60 doanh nghiệp (DN) thiết kế, trong đó có 13 DN Việt. Đồng thời, VN cũng đã trở thành trung tâm về đóng gói, kiểm thử chip (thứ 3 thế giới về xuất khẩu chip sang Mỹ); phát triển, hình thành đội ngũ nhân lực nòng cốt (có gần 6.000 kỹ sư bán dẫn); từng bước phát triển hạ tầng và nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm.

ẢNH: PHẠM HÙNG

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), nhận xét: "Sự xuất hiện của các dự án FDI công nghệ cao đã nâng tầm vị thế VN trên bản đồ công nghệ thế giới, biến VN thành một phần không thể thiếu của chuỗi giá trị toàn cầu và là một mắt xích quan trọng trên bản đồ công nghệ toàn cầu". Một nghiên cứu của Savills VN năm 2025 cũng cho thấy VN đã chuyển đổi từ quá trình sản xuất truyền thống với các công ty tập trung tìm kiếm chi phí lao động thấp hơn, thành một quốc gia công nghệ cao, chuyên sâu hơn, với năng lực sản xuất cao.

Xuất khẩu máy tính, điện tử cao kỷ lục

Không chỉ thu hút vốn FDI vào các lĩnh vực công nghệ, điện tử, kim ngạch xuất khẩu (XK) nhóm hàng này của VN cũng liên tục gia tăng. Đáng chú ý, số liệu từ Cục Hải quan cho thấy XK hàng hóa của VN tháng 12.2025 đạt 44,05 tỉ USD, tăng 4,94 tỉ USD so với tháng 11.2025. Đây là lần đầu tiên XK hàng hóa của VN vượt mốc 44 tỉ USD trong một tháng, thiết lập kỷ lục mới. Trong đó, nhiều nhóm hàng XK chủ lực trong tháng cũng ghi nhận những cột mốc chưa từng có. Dẫn đầu là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện lần đầu vượt ngưỡng 10 tỉ USD/tháng, đạt 10,74 tỉ USD, qua đó nâng tổng trị giá XK cả năm 2025 lên 107,75 tỉ USD. Con số này chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước và tăng tới 48,4% so với năm 2024, tương ứng tăng 35,15 tỉ USD. Đáng chú ý, XK nhóm hàng này sang Mỹ đạt hơn 42 tỉ USD, tăng mạnh 81,4%, tương ứng tăng 18,88 tỉ USD so với năm 2024.

ẢNH: THÙY LINH

Như vậy, nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện không chỉ giữ vững vị trí số một về trị giá XK, mà còn đóng góp hơn một nửa vào mức tăng kim ngạch XK chung của VN trong năm qua. Sau nhiều năm duy trì vị trí top 2 những nhóm hàng đóng góp kim ngạch XK lớn, từ giữa năm 2023, máy tính, điện tử và linh kiện đã vượt qua điện thoại và duy trì thứ hạng đầu tiên cho tới nay, với kim ngạch hiện tại gần gấp đôi điện thoại, linh kiện. Bên cạnh đó, trị giá XK nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện cả năm vừa qua đạt 56,71 tỉ USD, tăng 5,2%, tương ứng tăng 2,82 tỉ USD so với năm 2024. Tổng cộng cả hai nhóm hàng điện tử nói chung thì XK của VN trong năm vừa qua bùng nổ và thu về 164,46 tỉ USD, con số kỷ lục từ trước tới nay của nhóm hàng này. Kết quả này được đánh giá nhờ XK của VN vào các thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc vẫn gia tăng. Đồng thời, dòng vốn FDI chảy mạnh vào VN trong lĩnh vực công nghệ, điện tử, đặc biệt là từ các tập đoàn điện tử hàng đầu thế giới.

Ông Đỗ Khoa Tân, nguyên Phó tổng thư ký Hiệp hội DN điện tử VN, nhận định năm 2025, XK nhóm hàng máy tính và linh kiện tiếp tục tăng trưởng cao, đặc biệt vào thị trường Mỹ cho thấy VN đã thích ứng được biến đổi nhanh của thị trường thế giới, bất chấp căng thẳng thương mại gia tăng. Đặc biệt, nhiều linh kiện bán dẫn được loại trừ thuế đối ứng từ Mỹ hay các chip nhớ và bộ vi xử lý thuộc nhóm sản phẩm máy tính và điện tử cũng nằm trong danh mục ngoại lệ. Điều này giúp các hàng hóa của VN có lợi thế hơn so với một số quốc gia khác vốn là "đối thủ" cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, kết quả này một lần nữa thể hiện chính sách đàm phán quốc tế thành công của VN đối với nhiều sản phẩm, trong đó có nhóm hàng công nghệ, từ đó tác động tích cực đến hoạt động XK của hàng hóa nêu trên.

"Sự bứt phá này là nhờ dòng vốn FDI chảy mạnh vào VN, đặc biệt là từ các tập đoàn điện tử hàng đầu thế giới như Samsung, LG, Intel, Foxconn, Canon, Goertek, đã giúp VN trở thành một trung tâm sản xuất và lắp ráp điện tử hàng đầu Đông Nam Á. Việc hình thành quy mô sản xuất lớn này cũng là một ưu thế để các tập đoàn nước ngoài tìm đến VN mua hàng nhiều hơn", ông Đỗ Khoa Tân phân tích.

Động lực tăng trưởng kinh tế hai con số

Ngày 16.1 vừa qua, Tập đoàn Công nghiệp - viễn thông quân đội (Viettel) chính thức khởi công dự án đầu tư xây dựng Nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên của VN, chào mừng Đại hội XIV của Đảng. Phát biểu tại lễ khởi công, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, đây không chỉ là một dự án đầu tư, mà là dấu mốc chiến lược, khẳng định VN hoàn toàn có thể từng bước làm chủ được công nghệ cao, hoàn thiện một mắt xích then chốt, quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn là chế tạo chip; đánh dấu bước chuyển mình từ tham gia sang làm chủ, từ lắp ráp sang sáng tạo, góp phần nâng cao tiềm lực, vị thế của VN trong kỷ nguyên số.

Trước đó, nhiều tập đoàn trong nước như FPT, VNG, CMC, Vingroup, CT Group… cũng đã đầu tư lớn để xây dựng các nhà máy sản xuất trong các lĩnh vực như robot, UAV hay đầu tư trung tâm dữ liệu, nghiên cứu ứng dụng AI, Big Data… Như vậy, không chỉ có các dự án lớn của khối DN nước ngoài mà DN Việt cũng đã và đang tham gia mạnh hơn vào lĩnh vực công nghệ cao, khẳng định VN đã trở thành cứ điểm công nghệ của thế giới. 

Theo ông Đỗ Khoa Tân, trong nhiều năm qua, ngành công nghệ, điện tử nói chung của VN đã trở thành một trong những trụ cột lớn nhất của nền kinh tế VN. Nhiều tỉnh thành trước đây vốn có mức tăng trưởng thấp thì sau khi có dòng vốn FDI trong lĩnh vực công nghệ như Bắc Ninh, Thái Nguyên… thì tăng trưởng kinh tế địa phương luôn ở nhóm dẫn đầu. Người dân có việc làm ổn định, thu nhập gia tăng. Đặc biệt, khi đã có những nhà máy của các tập đoàn công nghệ lớn sẽ kéo theo các đơn vị vệ tinh nằm trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn, hình thành nên các trung tâm sản xuất lớn. Khi nguồn cung càng lớn thì càng tiếp tục thu hút thêm DN trong và ngoài nước tham gia, mở rộng cứ điểm sản xuất công nghệ. 

Đáng chú ý, lãnh đạo Đảng và Chính phủ đã đưa ra nhiều quyết sách lớn thúc đẩy KH-CN phát triển mạnh như ưu đãi đối với DN công nghệ cao, DN khởi nghiệp sáng tạo như được miễn, giảm thuế thu nhập DN (TNDN); miễn, giảm thuế thu nhập cá nhân (TNCN) cho các chuyên gia, nhà khoa học từ DN khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo hay quy định về trích quỹ phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo… Các chính sách đó sẽ góp phần tạo cú hích nhằm triển khai chủ trương của Nghị quyết 57 về đột phá phát triển KH-CN và đổi mới sáng tạo. 

Ông Tân nhấn mạnh: Với vị trí địa chính trị quan trọng, đồng thời cùng các chính sách mới bắt đầu đi vào thực hiện cụ thể sẽ tạo động lực cho lĩnh vực công nghệ, điện tử VN phát triển mạnh hơn trong thời gian tới. Đặc biệt nhiều hoạt động của DN trong nước ngày càng nhiều, mang lại giá trị gia tăng cho VN cao hơn. Đây cũng là động lực tăng trưởng mới góp phần đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới, hướng đến mục tiêu thành quốc gia có thu nhập cao.

Cũng đánh giá VN đang từng bước ghi tên vào bản đồ công nghệ cao của thế giới, GS Võ Xuân Vinh nhấn mạnh, FDI công nghệ cao tăng mạnh mấy năm gần đây đã nâng tầm vị thế VN trên bản đồ công nghệ thế giới. Điều đó cũng góp phần xây dựng nền kinh tế với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong kỷ nguyên mới. "Lợi thế của VN là đã tạo hấp lực đáng kể cho các tập đoàn công nghệ lớn thế giới, qua đó hình thành chuỗi giá trị ngày càng rộng lớn với sự tham gia của nhiều DN trong và ngoài nước. VN có nhiều điều kiện để phát triển công nghệ cao phục vụ sự phát triển bền vững và hiệu quả. Muốn nền kinh tế dựa vào công nghệ để lớn mạnh, cần có nhiều DN trong và ngoài nước tham gia, hình thành hệ sinh thái bền vững, lan tỏa và tự chủ mạnh mẽ hơn. VN có các nghị quyết liên quan phát triển công nghệ rất tốt rồi, quan trọng là phải từng bước hiện thực hóa nghị quyết nhanh hơn. Nếu làm quyết liệt, tôi tin rằng chiến lược xây dựng VN thành cứ điểm công nghệ, bán dẫn sẽ đóng góp rất lớn cho kỷ nguyên tăng trưởng cao của đất nước giai đoạn tới", GS Võ Xuân Vinh khẳng định.

NGUỒN: CỤC HẢI QUAN - ĐỒ HỌA: ĐẠT NGUYỄN